अमरावतीच्या शाम नगरमध्ये राहणाऱ्या ६२ वर्षांच्या 'सुलोचनाबाई' एक निवृत्त शिक्षिका होत्या.

अमरावतीच्या शाम नगरमध्ये राहणाऱ्या ६२ वर्षांच्या 'सुलोचनाबाई' एक निवृत्त शिक्षिका होत्या.

अमरावतीच्या शाम नगरमध्ये राहणाऱ्या ६२ वर्षांच्या 'सुलोचनाबाई' एक निवृत्त शिक्षिका होत्या. पाच वर्षांपूर्वी पतीच्या निधनानंतर त्या आपल्या २BHK च्या छोट्या पण सुंदर घरात एकट्याच राहायच्या. त्यांची एकुलती एक लाडकी लेक, 'स्नेहा' पुण्यात एका मोठ्या कंपनीत इंजिनिअर असलेल्या मुलाशी लग्न करून सुखात राहत होती.

सुलोचनाबाईंची पेन्शन आणि हे स्वतःचे घर, हाच त्यांच्या म्हातारपणाचा एकमेव आधार आणि स्वाभिमान होता. दिवाळीच्या सुट्टीत स्नेहा, तिचा नवरा (अविनाश) आणि दोन मुले अमरावतीला आईकडे राहायला आले. सुलोचनाबाईंनी लेकीसाठी स्वतःच्या हाताने चकल्या, लाडू बनवले होते. घर नातवांच्या आवाजाने गजबजून गेले होते.

तो स्वार्थाचा प्रसंग आणि म्हातारपणाची किंमत:

सुट्टी संपायच्या आदल्या रात्री सर्वजण हॉलमध्ये बसले होते. बोलता बोलता स्नेहा अचानक म्हणाली,

"आई, तू इथे अमरावतीत एकटीच राहतेस. तुझं वय झालंय. पुण्यात आमच्या घराचा हप्ता खूप वाढलाय आणि मुलांच्या शाळेचा खर्चही परवडत नाहीये. आमचं असं म्हणणं होतं की, तू हे अमरावतीचं घर माझ्या नावावर करून दे. आपण हे घर विकून टाकू. त्यातून जे ४०-४५ लाख येतील, ते मी मुलांच्या भविष्यासाठी फिक्स डिपॉझिट (FD) मध्ये ठेवेन. आणि तू इथे एकटी राहण्यापेक्षा आमच्यासोबत पुण्याला चल. आमच्या फ्लॅटमधल्या छोट्या रूममध्ये तू आरामात राहू शकतेस."

सुलोचनाबाईंच्या काळजाचा ठोका चुकला. ज्या लेकीसाठी त्यांनी आणि त्यांच्या नवऱ्याने आयुष्यभर काबाडकष्ट केले, ती लेक आज आईची विचारपूस करण्याऐवजी थेट आईच्या 'छतावर' हक्क सांगत होती.

जावई अविनाशही मध्येच म्हणाला, "हो सासूबाई, तसंही हे घर जुनं झालंय. तुम्ही आमच्याकडे आलात की मुलांना सांभाळायला कुणीतरी हवंच आहे. आया (Maid) खूप पैसे घेतात आजकाल."

सुलोचनाबाईंना समजून चुकले होते. लेकीला आणि जावयाला म्हातारी 'आई' नको होती, तर त्यांना आईची 'प्रॉपर्टी' आणि पोरांना सांभाळण्यासाठी एक 'फुकटची मोलकरीण' हवी होती!

पण सुलोचनाबाईंनी कोणताही वाद घातला नाही. त्यांच्या डोळ्यांत पाणी आलं होतं, पण त्या फक्त शांतपणे आणि अत्यंत मूकपणे हसल्या. त्या एवढंच म्हणाल्या, "ठीक आहे बाळा, मी विचार करते." स्नेहा खुश झाली. तिला वाटलं आई तयार आहे. दुसऱ्या दिवशी सकाळी ते सर्वजण पुण्याला निघून गेले.

तो स्वाभिमानी निर्णय आणि सत्याचा स्फोट:

सहा महिने उलटून गेले. स्नेहाने पुण्यातून वकिलाकडून 'गिफ्ट डीड' (Gift Deed) चे पेपर्स तयार करून घेतले. ती गाडी करून आईच्या सह्या घेण्यासाठी आणि घराचा ताबा घेण्यासाठी अमरावतीला पोहोचली.

पण जेव्हा ती आपल्या आईच्या (सुलोचनाबाईंच्या) घरासमोर पोहोचली, तेव्हा तिच्या पायाखालची जमीनच सरकली!

घराच्या दरवाजावर आईच्या नावाच्या पाटीऐवजी 'देशपांडे निवास' अशी नवीन पाटी लागली होती! स्नेहाने घाबरत बेल वाजवली. एका अनोळखी माणसाने दार उघडले.

स्नेहाने विचारले, "माझी आई कुठेय? आणि तुम्ही या घरात काय करताय?"

तो माणूस म्हणाला, "मॅडम, मी हे घर पाच महिन्यांपूर्वीच सुलोचना मॅडम कडून ४२ लाख रुपयांना रीतसर विकत घेतलंय. त्या तर हे शहर सोडून कधीच निघून गेल्या. पण त्यांनी तुमच्यासाठी हे एक पाकीट माझ्याकडे दिलं होतं."

स्नेहाचे हात थरथर कापू लागले. तिने ते पाकीट उघडले. त्यात एक पत्र होते, जे तिच्या आईने स्वतःच्या हस्ताक्षरात लिहिले होते.

अहंकाराचा शेवट आणि डोळ्यांतून वाहणारा पश्चात्ताप:

पत्रात लिहिले होते-

*"माझ्या लाडक्या लेकीला, स्नेहाला...

तू जेव्हा मला घर मागितलंस आणि मुलांना सांभाळायला पुण्याला बोलावून घेतलंस, तेव्हाच मला तुझ्या मनातली हाव समजली होती. बाळा, मी जन्मदात्री 'आई' आहे, माझी नजर पोरांचा स्वार्थ एका सेकंदात ओळखते.

ज्या घरात मी माझ्या नवऱ्यासोबत संसाराची स्वप्ने रंगवली, ते घर तुम्ही फक्त ४५ लाखांच्या 'नोटा' म्हणून बघत होतात. म्हातारपणी आई-वडिलांना दोन घास प्रेमाचे हवे असतात, पण तुम्हाला माझ्या रूपात एक 'मोलकरीण' आणि एक 'बँक बॅलन्स' हवा होता!

मी हे घर विकलं. पण तो पैसा मी माझ्यासोबत नेला नाही. त्या ४२ लाखांमधले २ लाख मी माझ्या स्वतःच्या आजारपणासाठी ठेवले आहेत. आणि उरलेले ४० लाख रुपये मी 'इंदूर' (मध्य प्रदेश) मधील एका अनाथ आश्रमाला दान केले आहेत. मी आता त्याच आश्रमात, त्या अनाथ लेकरांची 'आजी' बनून शांततेत माझं उरलेलं आयुष्य जगत आहे.

तू माझा शोध घेण्याचा प्रयत्न करू नकोस. कारण ज्या लेकीला जिवंत आईपेक्षा तिच्या विटांच्या घराची जास्त ओढ असते, तिच्यावर ओझं बनून राहण्यापेक्षा या म्हातारीने स्वतःचा स्वाभिमान जपलेला कधीही चांगला! तुला आणि तुझ्या मुलांना पुढील आयुष्यासाठी खूप आशीर्वाद!"*

ते पत्र वाचताच स्नेहाच्या हातातून ते कागद खाली पडले! ती वेड्यासारखी तिथेच रस्त्यावर कोसळून ढसाढसा रडू लागली!

ज्या आईला ती 'अडाणी' समजून तिच्या प्रॉपर्टीवर डोळा ठेवून बसली होती, त्या स्वाभिमानी आईने एका झटक्यात लेकीच्या स्वार्थाच्या थोबाडीत लगावली होती! स्नेहाकडे आज फ्लॅट होता, गाडी होती... पण डोक्यावर मायेची पाखर देणारी आणि चुकीच्या वेळी कान पकडणारी ती खऱ्या अर्थाने 'श्रीमंत' आई कायमची पारखी झाली होती!

म्हाताऱ्या आई-वडिलांच्या मालमत्तेवर डोळा ठेवून त्यांना ओझं समजणाऱ्या आजच्या पिढीच्या डोळ्यात झणझणीत अंजन घालणारी ही कथा रद्दतुम्हाला कशी वाटली?